Η βυρσοδεψία

Η βυρσοδεψία αποτελεί κατεξοχήν παραδοσιακή μεταποιητική δραστηριότητα.

Για την βυρσοδεψία δέρμα είναι η ακατέργαστη βύρσα (τομάρι ή σκύτος) ενός ζώου το οποίο έχει υποστεί ορισμένη κατεργασία, τη δέψη. Η δέψη βασίζεται στην ιδιότητα του δέρματος να απορροφά τατίνη που σταματά τη σήψη.


ΦΑΣΕΙΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΡΜΑΤΟΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ: Η προπαρασκευή της βύρσας

Φάση 1η : Μαλάκωμα

Το δέρμα στη φυσική του κατάσταση περιέχει 60% νερό και είναι ευαίσθητο στη σήψη. Για να διατηρηθεί, έως ότου φθάσει στο βυρσοδέψη, χρησιμοποιείται η αφυδάτωση, σπανιότερα το κάπνισμα. Για τη διατήρηση της τρίχας χρησιμοποιείται η ναφθαλίνη. Η ενυδάτωση κάνει το δέρμα εύκαμπτο. Το νερό ως διαλύτης χρησιμοποιείται για 2-5 μέρες. Έτσι απομακρύνεται το αλάτι και το αίμα. Ακολουθεί το στράγγισμα.

Φάση 2η : Σκίσιμο

Σκίσιμο με φαλτσέτα (από το λαιμό προς την κοιλιά). Εκπαίδευση παραγιών

Φάση 3η : Ξελέσισμα

Το δέρμα στην εσωτερική του όψη (γουδουρά) έχει υπολείμματα σάρκας (λέσια). Για να μείνει καθαρό το χόριο, πρέπει τα λέσια να απομακρυνθούν.

Ξελέσισμα γίνεται με δύο εργαλεία, το καβαλέτο και το σίδερο. Απαιτείται εμπειρία και επιδεξιότητα.

Φάση 4η Πλύσιμο

Μετά το ξελέσισμα απαιτείται καλό πλύσιμο.

Το Τουλασίδι είναι το κεντρικό κτίριο όπου υπάρχει η πηγή.

Φάση 5η : Αποτρίχωση

Η απαλλαγή από τρίχες στην εσωτερική όψη.

Παραδοσιακή μέθοδος

Για διάστημα 5 ημερών χρησιμοποιείτο ασβέστης. Ο σβησμένος ασβέστης χαλαρώνει τους θύλακες των τριχών και φουσκώνει τις ίνες.

Αρχές του αιώνα

Με την χρήση σουλφούρ (θειούχου νατρίου) επιτυγχάνεται μείωση χρόνου (λίγες ώρες).

Για τις μαδήστρες ως αμοιβή δινόταν η τρίχα, η οποία ανταλλασσόταν με πρώτες ύλες .

Η Ταμπακότριχα δίνει β’ κατηγορίας υφάσματα.

Φάση 6η: Ασβέστωμα

Ασβεστέρα είναι λάκκοι σκαμμένοι στη γη. Τα δέρματα παραμένουν 3-5 μέρες στον σβησμένο ασβέστη. Κατά την παραμονή του ασβέστη υδρολύεται η κολλαγένη από την οποία αποτελούνται οι ίνες του χορίου που γίνονται δέρμα.

Φάση 7η: Ξύρισμα

Ο ασβέστης χαλάρωσε τους πόρους για  καλύτερη απορρόφηση δεψικών υλικών. Τουλάς- καθαρό δέρμα.

Φάση 8η: Απασβέστωση

Πλήρης απασβέστωση. Η χημική ένωση ασβέστη με βελανίδι δημιουργεί ανεξίτηλα σημάδια.
Καλό πλύσιμο
Μεταφορά  με το σιρίτι
Η ολοκλήρωση της κατεργασίας γίνεται με το σαμά, ακολουθεί απομάκρυνση του ασβέστη και λίπανση (2-3 μέρες).
Πλύσιμο
Με την απασβέστωση έχει ολοκληρωθεί η προπαρασκευή της βύρσας. Το καθεαυτό δέρμα είναι έτοιμο να δεχθεί τα δεψικά υλικά, τις τανίνες.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: Η δέψη

Σταματά τη σήψη του δέρματος, το αδιαβροχοποιεί και του προσδίδει αντοχή.

Ως δεψικά υλικά χρησιμοποιούνται μέρη φυτών με υψηλή περιεκτικότητα σε τανίνες.

Κάθε φυτό δίνει διαφορετικό χαρακτηριστικό χρώμα

Τα υλικά είναι κομμένα σε χοντρούς κόκκους

Αναγκαία η ύπαρξη μύλων

Φάση 1η: Πρώτο φαΐ

Το δεψικό υλικό βυθίζεται σε ζεστό νερό μέσα στις λίμπες.
Τοποθέτηση δερμάτων στις λίμπες και τύλιγμα κυλινδρικά εσωκλείνοντας τα δεψικά υλικά.

Φάση 2η: Δευτέρωμα

Ξύσιμο στο καβαλέτο- απαλλαγή από μίγμα.
Δευτέρωμα σε καινούριο μίγμα.
Έλεγχος 8η μέρα- εμπειρία, μικρή τομή για τον έλεγχο.
Ελαφρύ ξέπλυμα- στέγνωμα στις γαϊδάρες.
Υποπροϊόν – λίπασμα, καμίνια.

Φάση 3η : Λάδωμα

Στέγνωμα εξωτερικής πλευράς στον ίσκιο.
Διαλογή σε ποιότητες. Τα Α’ ποιότητας παραμένουν άβαφα.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ: Η Μετάδεψη

Φάση1η: Προετοιμασία

Καλλωπισμός
Το σούρσιμο- Μαλάκωμα σε ελαφρύ μίγμα τανίνης
Σκέφισμα- αφαίρεση περιττού πάχους( τρίμματα – συνθετικό)

Φάση 2η: Τελειώματα

Αραιό διάλυμα καραμπογιάς- βάση βαφής
Ντουναλέτα-τέντωμα
Τελικό χέρι με βούρτσα
Ριζάρι, μπακάμι, κινά, παράσιτα-πρινοκκόκι- βιτριόλι
Σήμερα χρησιμοποιούνται χημικά ανιλίνης
Τύπωμα σχεδίων-πασαγάκι, φελλός
Γυάλισμα - μακένα